pH අගය යනු, ද්රාවණයක් කෙතරම් ආම්ලික (Acidic) හෝ ක්ෂාරීය (Alkaline) ද යන්න මැනීමකි. pH අගය යන පදය “හයිඩ්රජන් විභවය” යන්නෙන් අදහස් කරන අතර ද්රාවණයක පවතින හයිඩ්රජන් අයන (H⁺) සාන්ද්රණය නියෝජනය කරයි. එය රසායන විද්යාව, පාරිසරික විද්යාව, ජීව විද්යාව, ජල පිරිපහදු කිරීම සහ කර්මාන්තයේ වැදගත්ම පරාමිතීන්ගෙන් එකකි.
pH පරිමාණය සාමාන්යයෙන් 0 සිට 14 දක්වා පරාසයක පවතී:
• pH < 7 → ආම්ලික
• pH = 7 → උදාසීන
• pH > 7 → ක්ෂාරීය
25°C හි පිරිසිදු ජලයේ උදාසීන pH අගය 7.0 කි. පානීය ජලයේ pH අගය සාමාන්යයෙන් 6.5 සහ 8.5 අතර විය යුතුය.
pH අගය රසායනික ප්රතික්රියා, ජීව විද්යාත්මක ක්රියාවලීන් සහ ද්රව්ය ස්ථායිතාවයට බලපායි. pH අගයෙහි කුඩා වෙනස්කම් පවා විශාල බලපෑම් ඇති කළ හැකිය.
බොහෝ නිවාස භාවිතා කරන්නේ:
• නල ළිං
• කැණීම් කරන ලද ළිං
• ගබඩා කරන ලද ජල ටැංකි
• Reverse Osmosis (RO) පද්ධති
ජලයේ pH අගය ආරක්ෂිත පරාසය තුළ නොමැති නම්:
• නල මාර්ග විඛාදනයට හෝ අවහිර වීමට ඉඩ ඇත.
• ජල ගබඩා ටැංකි වලට හානි විය හැක.
• කේතල් සහ හීටර් වැනි උපකරණ වලට හානි විය හැක.
නිතිපතා pH අගය පරීක්ෂා කිරීම නිවාසවල ගැටළු බරපතල වීමට පෙර හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ.
භූගත ජලයේ pH අගය පහත සඳහන් හේතු නිසා වෙනස් වේ.
• පාංශු සහ පාෂාණ සංයුතිය
• කෘෂිකාර්මික පොහොර
• කාර්මික බැහැර කිරීම
• වෙරළබඩ ප්රදේශවල මුහුදු ජලය ඇතුළු වීම
සමහර ප්රදේශවල ළිං ජලය අධික ආම්ලික හෝ අධික ක්ෂාරීය බවට පත් වන අතර එමඟින් පිරිපහදු කිරීමකින් තොරව පානය කිරීමට නුසුදුසු වේ.
pH අගය සහ පාරිසරික බලපෑම:
• ගංගා, විල් සහ ජලජ ජීවීන් සඳහා ජල pH අගය ඉතා වැදගත් වේ.
• මත්ස්යයන් සහ ජලජ ජීවීන් pH අගය 6.5 සහ 8.5 අතර කාලය තුළ හොඳින්ම ජීවත් වේ.
• හදිසි pH අගය වෙනස් වීම නිසා මාළු මිය යා හැකි අතර, පරිසර පද්ධති වලට හානි විය හැක.
• ආම්ලික ජලය, බෝග සහ පසෙහි පෝෂ්ය පදාර්ථ වලට හානි කරන අතර ක්ෂාරීය ජලය පෝෂක අවශෝෂණය අවහිර කරයි.
• කාර්මික අපද්රව්ය සහ පිරිපහදු නොකළ අපද්රව්ය ස්වභාවික pH සමතුලිතතාවය වෙනස් කළ හැකිය.
• නිසි pH අගය පවත්වා ගැනීම ස්වභාවධර්මය සහ ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීමට උපකාරී වේ.
• වාරිමාර්ග ජලයේ pH අගය පරීක්ෂා කිරීම, නිරෝගී පස සහ වඩා හොඳ අස්වැන්නක් සහතික කිරීමට උපකාරී වේ.
pH අගය මැනිය හැක්කේ:
1. pH කඩදාසි / තීරු (pH Indicator Papers)
• සරල සහ ඉක්මන් ක්රමයකි.
• වර්ණ සංසන්දන ක්රමයකි
• නිරවද්යතාවය අඩුය.
2. pH මීටරය
• වීදුරු ඉලෙක්ට්රෝඩයක් සහිත ඉලෙක්ට්රොනික උපාංගයකි.
• ඉහළ නිරවද්යතාවයක් ඇත.
බෆර් ද්රාවණ භාවිතයෙන් ක්රමාංකනය කිරීම අවශ්ය වේ. (pH 4, 7 සහ 10).
pH අගයට බලපාන සාධක
• උෂ්ණත්වය
• ද්රාවිත වායූන් (CO₂ pH අගය අඩු කරයි)
• රසායනික දූෂක
• ජීව විද්යාත්මක ක්රියාකාරිත්වය
• ඛනිජ අන්තර්ගතය
pH අගය වැඩි කිරීමට (ආම්ලිකතාවය අඩු කිරීමට):
• Lime (CaCO₃)
• සෝඩියම් හයිඩ්රොක්සයිඩ් (NaOH)
pH අගය අඩු කිරීමට (ක්ෂාරීයතාව අඩු කිරීමට):
• සල්ෆියුරික් අම්ලය
• හයිඩ්රොක්ලෝරික් අම්ලය
• කාබන්ඩයොක්සයිඩ්, හාවිතා කල හැක.
මිනිසුන් තම ජලය පරීක්ෂා නොකරන නිසා ජලය ආශ්රිත බොහෝ ගැටළු නොදැනේ. pH අගය දෘශ්යමාන නොවේ, කුඩා වෙනස්කම් වලදී රසෙහි වෙනසක් නොමැති අතර බොහෝ විට නොසලකා හරිනු ලැබේ.
pH අගය තේරුම් ගැනීමෙන්:
• පවුල්වලට ඔවුන්ගේ සෞඛ්යය ආරක්ෂා කර ගත හැකිය.
• ප්රජාවන්ට ජල ආරක්ෂාව වැඩි දියුණු කළ හැකිය.
• බලධාරීන්ට පිරිසිදු ජල සැපයුමක් සහතික කළ හැකිය.
Author – සංචිලා හපුතැන්න
